Chăm vườn theo mùa ở miền Nam: mùa mưa và mùa khô làm khác nhau
Bài trước nói chọn cây theo công dụng. Bài này nói phần tiếp theo và tốn công hơn: chăm cho nó sống.
Trong này chỉ có hai mùa, và mỗi mùa làm hỏng cây theo một kiểu khác nhau — nên việc chăm cũng phải chia làm hai nhịp.
Mùa mưa: vấn đề là thừa nước
Nhiều người tưởng mùa mưa thì cây khỏe. Thực tế đây là mùa chết cây nhiều hơn mùa khô, vì úng và nấm bệnh.
- Thoát nước là việc số một — chậu phải có lỗ thông, đất trong sân không được đọng vũng sau mưa.
- Kê chậu lên chân để nước thoát khỏi đáy, đừng đặt sát nền gạch.
- Ngưng tưới — nghe hiển nhiên nhưng nhiều người vẫn tưới theo thói quen.
- Tỉa bớt cành lá rậm cho thoáng, vì lá dày ẩm lâu là chỗ nấm phát.
- Nhặt lá rụng đọng nước ở gốc.
Dấu hiệu úng và cách chữa
- Lá vàng từ dưới lên, mềm nhũn chứ không khô giòn.
- Đất mặt luôn ẩm và có mùi.
- Gốc mềm, vỏ bong.
Chữa thì phải nhanh: ngưng tưới, moi bớt đất mặt cho thoáng, kiểm lỗ thoát, và chuyển chậu ra chỗ có mái nếu mưa kéo dài. Cây úng nặng thì thường không cứu được, nên phòng vẫn hơn.
Nước đọng và muỗi: chuyện sức khỏe, không chỉ chuyện vườn
Đây là phần quan trọng nhất trong bài, và không nên xem là chuyện phụ.
Vườn có nhiều vật chứa nước là chỗ muỗi sinh sản, và ở khu dân cư điều đó ảnh hưởng tới cả nhà lẫn hàng xóm.
- Đổ nước đọng mỗi tuần ở đĩa lót chậu, lu, thùng, chai lọ cũ, lốp xe.
- Đậy kín vật chứa nước dùng thường xuyên.
- Thả cá vào bể và lu lớn nếu có nuôi.
- Máng xối thông — chỗ đọng nước hay bị bỏ quên nhất.
- Không để đĩa lót chậu đầy nước — vừa hại rễ vừa nuôi muỗi.
Việc này nên thành nếp hằng tuần trong mùa mưa, giống như quét sân.
Mùa khô: vấn đề là thiếu nước và nắng gắt
- Tưới sáng sớm hoặc chiều muộn, tránh tưới giữa trưa nắng.
- Tưới đẫm và thưa hơn tốt hơn tưới ít mà nhiều lần — rễ ăn sâu, cây chịu hạn khá hơn.
- Phủ gốc bằng rơm, vỏ trấu hoặc lá khô để giữ ẩm.
- Che nắng cho cây con và cây mới trồng trong vài tuần đầu.
- Cây trong chậu khô nhanh hơn cây dưới đất nhiều lần — chậu nhỏ phơi nắng có khi cần tưới hằng ngày.
Điểm hai đáng nhớ vì nó ngược trực giác: tưới nhiều lần mỗi ngày một chút làm rễ nông và cây yếu hơn.
Việc theo mùa: nên làm lúc nào
- Trồng cây mới — đầu mùa mưa thường dễ sống nhất, cây có cả mùa để bén rễ.
- Cắt tỉa lớn — trước mùa mưa để tán thoáng, hoặc cuối mùa mưa để dọn cành yếu.
- Bón phân — theo hướng dẫn của loại phân và loại cây, thường vào lúc cây đang lớn chứ không phải lúc cây đang yếu.
- Sang chậu — chọn lúc mát trời, tránh giữa mùa khô.
Đất và chậu
- Đất vườn thuần thường bí khi cho vào chậu — nên trộn thêm thứ làm tơi.
- Chậu quá lớn so với cây giữ nước lâu và dễ úng.
- Chậu không lỗ thoát chỉ nên dùng làm chậu bọc ngoài, không trồng trực tiếp.
- Đổi đất mặt định kỳ cho cây trồng lâu trong chậu.
Vườn ở nhà ven đô: mấy điều riêng
- Đất rộng thì trồng thưa — cây lớn lên nhanh hơn hình dung lúc mới trồng.
- Cây thân gỗ lớn trồng xa nhà và xa tường, xa đường ống ngầm.
- Nghĩ tới lúc cây trưởng thành, không nghĩ tới kích thước lúc mua.
- Có lối đi và chỗ đứng để chăm — vườn không vào được thì không ai chăm.
Phần theo nếp
Nhiều nhà chọn cây theo ý nghĩa, và điều đó không sao. Chỉ nên nhớ một điều thực tế: cây hợp khí hậu và hợp chỗ trồng thì sống, cây chọn chỉ theo ý nghĩa mà không hợp chỗ thì chết — và một cây héo trong sân thì không nhà nào thấy hay.
Cách dung hòa: chọn trong nhóm cây phù hợp trước, rồi trong nhóm đó chọn loại mình thích ý nghĩa.
Sâu bệnh: xem trước khi xịt
Thấy lá thủng là nhiều người ra tiệm mua thuốc ngay. Nên chậm lại một nhịp:
- Lật mặt dưới lá — phần lớn côn trùng nằm ở đó, và biết là con gì thì mới chọn đúng cách xử.
- Nhiều trường hợp xử tay là đủ: bắt bỏ, xịt nước mạnh, cắt bỏ cành bệnh.
- Lá vàng chưa chắc là bệnh — có thể là úng, thiếu nắng, hoặc lá già rụng theo chu kỳ.
- Nếu dùng thuốc thì đọc kỹ hướng dẫn, đúng liều, và cẩn thận với vườn có trẻ nhỏ và vật nuôi.
Điểm cuối quan trọng ở nhà có sân: trẻ con chơi trong vườn, nên chỗ vừa xịt phải được rào lại hoặc báo cho cả nhà biết, đúng theo thời gian ghi trên nhãn.