Nhà vườn ven đô: bố trí sân trước sân sau khi đất rộng hơn nhà
Nhà ở khu ven đô thường có thứ mà nhà phố không có: đất rộng hơn phần xây. Đây là lợi thế lớn, nhưng nó tạo ra một nhóm bài toán khác hẳn nhà ống — và nhiều người mang thói quen bố trí nhà phố ra đây rồi thấy không hợp.
Sân trước: khoảng đệm, không phải chỗ trống
Nhà lùi sâu vào trong thì phần sân trước là thứ khách nhìn thấy đầu tiên, và cũng là khoảng đệm giữa đường và nhà. Ba việc nó làm được:
- Chắn bụi và tiếng từ đường — hiệu quả hơn nhiều so với đóng cửa kín.
- Chỗ để xe, và với nhà có khách tới thì đây là chỗ đậu.
- Điều hòa nhiệt — sân có cây và mặt thấm nước thì mát hơn hẳn sân bê tông phẳng.
⚠️ Lỗi hay gặp: đổ bê tông kín cả sân cho dễ dọn. Kết quả là buổi trưa sân hắt nóng vào nhà, và mưa thì nước không thấm được, chảy dồn về một chỗ.
Cách tốt hơn: chừa phần thấm nước — gạch có khe hở, sỏi, hoặc mảng cỏ. Vừa mát, vừa thoát nước, vừa đỡ chói mắt.
Cây trồng theo hướng, không theo sở thích
Đây là chỗ khác biệt lớn nhất so với nhà phố, vì nhà vườn có chỗ để trồng thật.
- Hướng tây — trồng cây tán rộng hoặc cây thân cao. Đây là hướng nắng chiều gay gắt nhất, và một hàng cây che tây làm giảm nhiệt trong nhà rõ rệt.
- Hướng đông — cây thấp hoặc bụi. Nắng sáng dịu và có ích, đừng che hết.
- Sát tường nhà — tránh trồng cây thân gỗ lớn. Rễ ăn vào móng và tường là chuyện có thật, và cành gãy mùa mưa thì nguy hiểm.
- Trước cửa chính — không trồng cây to chắn thẳng lối vào. Đây vừa là điều phong thủy hay nhắc, vừa là chuyện tầm nhìn và an toàn.
Khoảng cách an toàn thường dùng: cây thân gỗ lớn cách tường nhà ít nhất bằng nửa chiều cao khi trưởng thành.
Sân sau: chỗ làm việc của ngôi nhà
Sân sau thường là nơi phơi phóng, để đồ, nuôi vài con vật, và là lối thoát khí của nhà. Ba điều nên giữ:
- Giữ thông với bên trong — cửa sau hoặc ô thoáng. Đây là lỗ thoát cho gió xuyên nhà, bịt là mất đối lưu.
- Nền dốc thoát nước ra ngoài, không dốc về phía nhà. Nghe hiển nhiên nhưng rất nhiều nhà làm sai và mùa mưa nước tràn vào bếp.
- Đừng biến thành kho lộ thiên. Đồ cũ chất ở sân sau lâu ngày thành chỗ trú của chuột và muỗi.
Vì sao nhà thấp tầng trên đất rộng lại dễ ẩm
Nghe ngược nhưng có lý do: nhà thấp tầng, đất quanh nhà nhiều, cây nhiều — thì hơi ẩm từ đất bốc lên và không thoát nhanh như nhà nhiều tầng. Kèm theo là bóng cây làm tường lâu khô sau mưa.
Ba việc xử:
- Nền nhà cao hơn sân ít nhất 30 tới 45 centimet, và có rãnh thoát quanh nhà.
- Chừa khoảng trống giữa cây và tường để tường có nắng và gió.
- Thông gió chéo — mở cửa sổ ở hai phía đối nhau để gió chạy qua nhà, đừng chỉ mở một phía.
Cổng và lối vào khi nhà lùi sâu
Nhà cách đường mười mấy mét thì lối vào cần rõ ràng, nếu không khách và người giao hàng sẽ lúng túng:
- Lối đi có phân biệt vật liệu với phần sân còn lại — người ta tự biết đi đường nào.
- Đèn dọc lối, không cần sáng mạnh, đủ thấy chân.
- Cổng không đối thẳng cửa chính nếu tránh được — vừa là điều phong thủy hay nhắc, vừa giúp người ngoài không nhìn thẳng vào nhà.
Một lợi thế nên tận dụng
Đất rộng cho phép làm thứ mà nhà phố mơ không được: tách khu ồn ra khỏi khu nghỉ. Bếp, chỗ giặt, chỗ để máy móc có thể đẩy ra một góc riêng hoặc nhà phụ, để phần ở yên tĩnh hẳn.
Đây là cách bố trí hiệu quả hơn nhiều so với mọi mẹo phong thủy, và chỉ nhà vườn mới làm được.
Nước trong sân: hồ, giếng, và chỗ đọng
Nhà vườn hay có yếu tố nước — hồ cá, non bộ, hoặc giếng cũ. Ba điều thực tế cần nhớ:
- Nước phải động. Hồ tù không lọc là ổ muỗi, và mùa mưa thì nước tràn kéo theo mùi. Bơm lọc rẻ hơn nhiều so với việc chịu đựng cả năm.
- Không đặt sát móng nhà. Nước rò ra lâu ngày làm ẩm chân tường, và đây là hư hỏng khó sửa.
- Giếng cũ không dùng thì lấp cho đúng cách, đừng chỉ đậy nắp — vừa nguy hiểm, vừa là chỗ ẩm ngầm.
Về mặt phong thủy, nước trước nhà là điều nhiều người mong. Nhưng một hồ bẩn trước cửa thì mọi ý nghĩa tốt cũng không cứu được cảm giác khó chịu khi bước vào.
Nhà phụ và chỗ để đồ
Đất rộng thì gần như nhà nào cũng phát sinh một khu phụ: chỗ để xe máy, chỗ chứa vật liệu, chỗ nuôi gà, hoặc phòng cho người giúp việc. Đây là phần dễ làm hỏng bố cục nhất vì thường xây thêm dần, không có kế hoạch.
Ba nguyên tắc giữ cho nó không lấn:
- Gom về một góc, đừng rải mỗi nơi một thứ. Rải ra thì mất sân mà vẫn thiếu chỗ.
- Không chắn lối gió và lối sáng của nhà chính — nhất là đừng dựng sát cửa sổ phòng ngủ.
- Có mái và nền cao. Đồ để đất trực tiếp thì hỏng nhanh và kéo theo chuột.
Nếu tính xây thêm về sau, nên chừa sẵn hướng mở rộng ngay từ đầu — chừa rồi không dùng thì thành sân, còn không chừa thì tới lúc cần sẽ phải phá đi làm lại.