Câu khách hỏi trước khi xây nhà: xem tuổi, chọn thầy, mượn tuổi
Sắp xây nhà là lúc ai cũng được người quen mách một điều gì đó. Cửa hàng nghe nhiều nhất ba nhóm câu hỏi, và bài này trả lời cả ba.
Nói trước: cửa hàng không xem tuổi và không chọn ngày — lý do đã ghi ở bài riêng. Phần dưới là ghi lại nếp và nói về cách tự giữ mình.
Câu một: có phải xem tuổi mới xây được không
Xem tuổi làm nhà là tục phổ biến ở nhiều vùng, gắn với tuổi của người đứng chủ. Nhiều nhà xem, nhiều nhà không, và cả hai đều xây nhà bình thường.
Nếu gia đình có nếp xem thì cứ theo nếp — đó là chuyện của nhà mình. Nếu không có nếp thì cũng không cần thấy áy náy vì đã bỏ qua.
Điều nên tránh: để việc xem tuổi quyết định tới mức trì hoãn nhiều năm hoặc phát sinh chi phí lớn ngoài dự tính. Ngôi nhà là chuyện lớn của cả gia đình, và những yếu tố như tiền, nền đất, giấy tờ có ảnh hưởng rõ ràng hơn nhiều.
Câu hai: mượn tuổi là gì
Đây là tục có thật và khá phổ biến: khi tuổi người chủ được cho là không hợp năm đó, gia đình nhờ một người khác đứng danh nghĩa cho việc động thổ, rồi làm lễ chuyển lại sau.
Cách làm cụ thể khác nhau theo vùng và theo nhà, nên chi tiết thì hỏi người lớn.
Nhưng có một điểm rất nên lưu ý và ít ai nhắc: mượn tuổi là chuyện nghi lễ, không phải chuyện pháp lý. Giấy tờ nhà đất phải đứng đúng tên người sở hữu thật. Nếu ai đó đề nghị để tên người khác trên giấy tờ vì lý do tuổi tác thì đó là việc hoàn toàn khác, và cần hỏi người có chuyên môn pháp lý trước khi làm bất cứ điều gì.
Câu ba: chọn người xem thế nào cho đáng tin
Cửa hàng không giới thiệu thầy, nhưng có thể nói về dấu hiệu.
Dấu hiệu tương đối yên tâm:
- Được người quen đã dùng giới thiệu, và người đó kể được cụ thể.
- Nói rõ mình xem theo phái nào, làm những gì.
- Nói giá trước và giá không đổi giữa chừng.
- Không bán kèm gia định, hoặc nếu có thì không ép.
- Trả lời được câu hỏi mà không tỏ vẻ khó chịu.
Dấu hiệu nên dừng lại:
- Phán tai họa nặng nề rồi đưa ngay cách hóa giải có phí.
- Chi phí tăng dần qua từng lần gặp.
- Giục quyết gấp, không cho bàn với người nhà.
- Ngăn không cho hỏi ý kiến khác.
- Yêu cầu can thiệp vào giấy tờ hoặc tài chính của gia đình.
Nhóm sau không còn là chuyện tín ngưỡng mà là chuyện tiền bạc — và người sắp xây nhà là mục tiêu dễ bị nhắm tới, vì đang có một khoản lớn trong tay và đang lo.
Bàn trong nhà trước khi bàn với người ngoài
- Thống nhất trong nhà xem sẽ theo nếp tới mức nào.
- Đặt sẵn hạn mức chi cho phần nghi lễ.
- Cử một người đứng ra làm việc với bên ngoài, tránh mỗi người nghe một phách.
- Quy ước: khoản chi ngoài dự tính phải bàn lại, không quyết tại chỗ.
Điểm bốn là lá chắn thực tế nhất, vì phần lớn khoản chi quá tay xảy ra trong lúc đang đứng nghe và thấy ngại từ chối.
Thứ tự nên lo, xếp theo mức ảnh hưởng
- Giấy tờ và quy hoạch.
- Tiền: tổng ngân sách và khoản dự phòng phát sinh.
- Nền đất, thoát nước, lối vào.
- Thiết kế: hướng phòng ở, thông gió, che nắng.
- Chọn thợ và giám sát.
- Phần nghi lễ theo nếp nhà.
Không phải để nói phần sáu không quan trọng — với nhiều gia đình nó có ý nghĩa thật. Chỉ là năm phần trên quyết định ngôi nhà có tốt để ở hay không, và chúng cũng là phần khó sửa nhất về sau.
Cửa hàng giúp được gì trong việc này
- Tư vấn gia định cụ thể: chất liệu, cỡ, chỗ đặt, cách chăm.
- Ghi lại nếp phổ biến để tham khảo.
- Nói rõ cái gì cửa hàng không làm.
Ngoài phạm vi đó thì người đáng hỏi là người lớn trong nhà, người có chuyên môn xây dựng, và người có chuyên môn pháp lý — mỗi việc một người, không dồn cả vào một chỗ.
Lễ động thổ và lễ nhập trạch
Hai dịp mà gia đình nào cũng gặp khi xây nhà, và cách làm thì mỗi nhà mỗi khác. Phần chung thường thấy:
- Động thổ làm trước khi khởi công, thường có chọn ngày.
- Nhập trạch làm khi dọn vào, nhiều nhà nấu bữa đầu tiên trong ngày đó.
- Sắm lễ theo nếp nhà, và không cần mâm to mới đủ — nhiều gia đình làm rất giản dị.
- Thông báo cho thợ và hàng xóm về giờ làm lễ để mọi việc không chồng chéo.
Chỗ nên cẩn thận: mấy dịp này là lúc dễ được chào bán thêm nhất. Nếu thấy danh sách đồ cần sắm dài bất thường thì hỏi lại người lớn trong nhà xem nếp nhà mình có cần chừng đó không.