Chống mối cho nhà đất: làm lúc xây và làm khi đã ở
Mối là loại hư hỏng tệ nhất trong nhà: nó làm việc lặng lẽ nhiều năm, ăn từ bên trong ra, và tới lúc bạn nhìn thấy thì phần gỗ đã rỗng. Khác với thấm hay nứt, mối không để lại dấu hiệu ở giai đoạn đầu — hoặc có, nhưng ở chỗ không ai nhìn.
Nhà đất có vườn là môi trường thuận lợi nhất cho nó. Bài này chia hai phần: phòng lúc đang xây, và xử lý khi đã ở.
Mối vào nhà bằng đường nào
Loại gây hại phổ biến nhất trong nhà ở là mối ngầm — chúng làm tổ dưới đất và đi lên công trình để kiếm gỗ. Điểm mấu chốt: chúng không chịu được không khí khô, nên không bò lộ thiên trên tường như kiến. Thay vào đó chúng đắp một đường ống bằng đất để đi bên trong cho kín và ẩm.
Đường đất ấy chính là dấu hiệu dễ nhận nhất: một vệt đất nhỏ, rộng chừng một ngón tay, chạy dọc chân tường, mặt móng, cột, hay mép ngoài nhà. Nhiều người thấy mà tưởng là vết bẩn.
Năm dấu hiệu nên biết
- Đường đất trên tường, móng, chân cột — dấu hiệu chắc chắn nhất.
- Gõ vào gỗ nghe rỗng. Gõ dọc khung cửa, chân tủ, đố cửa; chỗ nào tiếng khác hẳn thì chọc nhẹ bằng tua vít — gỗ bị ăn thì mũi tua vít lún vào rất dễ.
- Cánh mối rụng. Đầu mùa mưa, mối cánh bay ra giao hoan rồi rụng cánh. Thấy một vốc cánh nhỏ trong suốt quanh đèn, bệ cửa sổ, hoặc sàn nhà là dấu hiệu có tổ ở gần.
- Sơn phồng rộp thành vệt dài trên tường hoặc trên khung gỗ — có khi là mối ăn phía sau lớp sơn.
- Cửa gỗ bỗng kẹt không rõ lý do, hoặc sàn gỗ có chỗ lún nhẹ.
Phòng khi đang xây: rẻ nhất, và chỉ làm được một lần
Đây là điểm quan trọng nhất của cả bài. Xử lý chống mối cho một ngôi nhà đang xây tốn ít hơn rất nhiều so với xử lý cho nhà đã ở — và có những việc sau này không làm được nữa.
- Xử lý nền đất trước khi đổ bê tông. Đây là lớp bảo vệ chính, tạo một hàng rào giữa đất và công trình. Nhà xây xong rồi thì không thể xử lý phần đất nằm dưới sàn nữa.
- Đừng chôn lại gỗ cốp pha, cọc, xà bần lẫn gỗ quanh móng. Mỗi mẩu gỗ chôn dưới đất là một mồi nhử đặt ngay cạnh nhà — đây là lỗi thi công rất phổ biến và rất tốn kém về sau.
- Chừa khoảng cách giữa đất và phần gỗ. Không để chân cột gỗ, chân khung cửa, hay sàn gỗ tiếp xúc trực tiếp với đất ẩm.
- Dùng gỗ đã xử lý cho các cấu kiện nằm ở vị trí rủi ro.
⇒ Nếu bạn đang chuẩn bị xây, hãy hỏi nhà thầu một câu cụ thể: "phần chống mối nền có nằm trong hợp đồng không, và làm ở bước nào?" Câu trả lời mơ hồ là dấu hiệu nên làm rõ trước khi ký.
Giữ nhà không mời mối vào
Với nhà đang ở, phần lớn việc là cắt các điều kiện mà mối cần: ẩm, gỗ, và đường đi kín.
- Đừng xếp củi, gỗ vụn, ván cũ sát tường nhà. Đây là nguồn phổ biến nhất ở nhà có vườn. Kê cách tường và kê cao khỏi mặt đất.
- Giữ đất quanh móng khô. Sửa chỗ ống rò, chỗ máng xối đổ nước xuống chân tường, chỗ đất trũng đọng nước sau mưa.
- Đừng đắp đất hoặc chậu cây cao che mất phần móng. Móng bị che thì bạn không nhìn thấy đường đất — mà nhìn thấy sớm là toàn bộ lợi thế của bạn.
- Kiểm mỗi năm một lần, đầu mùa mưa: đi một vòng quanh nhà soi chân tường, soi mặt ngoài móng, và trong nhà thì gõ thử khung cửa.
Khi phát hiện có mối: việc KHÔNG nên làm trước
🔴 Đừng phá đường đất rồi xịt thuốc xua đuổi. Đây là phản xạ tự nhiên và là cách xử tệ nhất: bạn diệt được vài con đi kiếm ăn, còn tổ vẫn nguyên, và đàn mối chỉ đơn giản đổi đường sang chỗ khác — chỗ mà lần này bạn không nhìn thấy.
Kết cục thường gặp là chủ nhà tưởng đã xử xong, vài năm sau phát hiện thiệt hại nặng hơn ở một góc khác.
Việc nên làm: giữ nguyên hiện trạng, chụp ảnh, rồi gọi đơn vị có nghề. Đường đất còn nguyên giúp họ lần ra hướng tổ — phá đi là xoá mất manh mối.
Hai cách xử chuyên nghiệp
- Hệ thống bả. Đặt các trạm bả quanh nhà; mối ăn rồi mang về tổ, và thuốc lan trong đàn. Chậm hơn nhưng nhắm vào cả tổ, và ít hoá chất trong nhà.
- Phun tạo hàng rào. Xử lý đất quanh móng để tạo một vành đai. Nhanh hơn, nhưng với nhà đã xây thì khó phủ kín phần nằm dưới sàn.
Khi chọn đơn vị, hỏi ba câu: dùng phương pháp nào và vì sao chọn nó cho nhà này; bảo hành bao lâu và bảo hành gồm những gì; có kiểm lại định kỳ không. Câu thứ hai quan trọng nhất — chống mối là việc có kết quả dài hạn, nên cam kết bằng văn bản mới có nghĩa.
Về phần kiêng kỵ
Có lời kiêng quen thuộc: không để gốc cây mục trong sân, không để gỗ cũ chất đống quanh nhà, không để nhà ẩm thấp lâu ngày.
Cả ba, đọc theo ngôn ngữ kỹ thuật, chính là ba điều kiện nuôi mối. Đây là một ví dụ rất sạch cho chuyện đã nói ở nhiều bài khác: nhiều lời kiêng sống lâu vì chúng từng mô tả đúng một rủi ro có thật — và trong trường hợp này, rủi ro ấy vẫn còn nguyên tới hôm nay.
Bảo vệ mấy thứ không thay được
Trong một ngôi nhà, có những món mà mất là mất hẳn — và chúng thường làm bằng đúng thứ mối thích:
- Bàn thờ, khám thờ, hoành phi câu đối. Thường bằng gỗ, thường đặt cố định nhiều năm, và thường ở chỗ ít ai sờ tới mặt sau. Đây là nhóm nên kiểm kỹ nhất — kéo nhẹ ra khỏi tường mỗi năm một lần và soi đèn vào phía sau.
- Đồ gỗ thừa kế, tủ chè, sập gụ. Chân tủ đặt sát nền là điểm vào. Kê lên đế cao vài centimet và để hở với tường.
- Sách, album ảnh, giấy tờ. Mối ăn cả giấy. Cất trong hộp kín có gói hút ẩm, đặt trên kệ chứ không sát sàn.
- Khung cửa và cầu thang gỗ — không thay được mà không đụng tới kết cấu.
⚠️ Với đồ thờ, việc kiểm mối nên làm vào dịp lau dọn cuối năm — lúc đó nhà nào cũng hạ đồ xuống lau, nên tiện thể soi luôn mà không phải động vào ngoài lúc. Đây cũng là cách để phần kỹ thuật không va vào phần nghi lễ.