Làm việc với thợ khi sửa nhà: báo giá, giám sát và chỗ hay cãi nhau
Bài trước nói thứ tự cải tạo. Bài này nói phần con người — và theo kinh nghiệm chung thì phần lớn chuyện bực mình khi sửa nhà không nằm ở tay nghề, mà ở chỗ hai bên hiểu khác nhau về cùng một câu.
Tìm thợ
- Hỏi người đã sửa nhà gần đây — nguồn tốt nhất, và nên hỏi cả điều họ không hài lòng.
- Xem công trình đã làm, tốt nhất là công trình đã dùng được một hai năm chứ không phải vừa xong.
- Thợ trong vùng có lợi thế: biết nền đất, biết chỗ mua vật tư, và dễ quay lại khi cần sửa.
- Gặp trực tiếp và xem người đó có chịu nghe mình nói hết không.
Điểm cuối là dấu hiệu đáng tin cậy nhất: người ngắt lời ở buổi đầu thì lúc thi công cũng sẽ làm theo ý họ.
Báo giá: đọc kỹ ba chỗ
- Phạm vi công việc — ghi rõ làm gì, không làm gì. Câu chung chung như "sửa lại nhà tắm" là mầm mống tranh cãi.
- Vật tư ai mua, loại nào, hãng nào. Đây là chỗ chênh lệch lớn nhất giữa các báo giá.
- Cái gì tính riêng — vận chuyển, dọn phế thải, điện nước thi công.
Hai báo giá chênh nhau nhiều thường không phải vì một bên đắt, mà vì hai bên báo hai phạm vi khác nhau. So sánh mà không đọc kỹ ba chỗ trên là so nhầm.
Thỏa thuận nên viết ra
Không cần văn bản phức tạp; một tờ ghi rõ mấy mục sau đã tránh được phần lớn rắc rối:
- Phạm vi công việc và vật tư.
- Tổng tiền và lịch thanh toán theo giai đoạn.
- Thời gian dự kiến và cách xử khi chậm.
- Cách tính phát sinh — quan trọng nhất.
- Bảo hành phần đã làm.
Viết ra không phải vì nghi ngờ nhau, mà vì trí nhớ hai bên sau ba tuần thi công sẽ khác nhau.
Thanh toán
- Chia theo giai đoạn, gắn với việc đã xong chứ không gắn với ngày.
- Không trả hết trước khi xong — giữ lại một phần cho tới lúc nghiệm thu và dùng thử.
- Giữ lại một khoản nhỏ qua vài tuần dùng thử là cách phổ biến và hợp lý với cả hai bên.
- Ghi lại từng lần trả, dù trả tiền mặt.
Phát sinh: chỗ hay cãi nhau nhất
Sửa nhà cũ thì phát sinh gần như chắc chắn có — đục ra mới biết bên trong thế nào.
Cách xử tránh cãi:
- Thống nhất từ đầu rằng phát sinh phải báo và được đồng ý trước khi làm.
- Yêu cầu chụp ảnh chỗ phát sinh — vừa để hiểu vừa để lưu.
- Hỏi giá trước khi gật, kể cả khi đang gấp.
- Dự trù sẵn một khoản cho phát sinh khi lên ngân sách; nhà càng cũ thì khoản này càng nên rộng.
Điểm bốn giúp giữ bình tĩnh: phát sinh đã nằm trong dự tính thì nó không còn là cú sốc.
Giám sát hằng ngày
Không cần đứng cả ngày, nhưng nên ghé đều:
- Xem lúc bắt đầu và lúc gần xong mỗi hạng mục — sửa lúc đang làm dễ hơn nhiều so với đập ra làm lại.
- Chụp ảnh phần bị che khuất trước khi trát, ốp, lắp trần: đường điện, đường nước. Ảnh này cực kỳ hữu ích nhiều năm sau.
- Nói ngay khi thấy khác ý, đừng để tới cuối.
- Nói với một người — người đứng đầu nhóm thợ — chứ không nói tản mát với từng thợ.
Cư xử trên công trường
- Có nước uống và chỗ nghỉ cho thợ; việc nhỏ mà tạo khác biệt.
- Nói rõ giờ được làm ồn để không phiền hàng xóm — và báo hàng xóm trước khi bắt đầu.
- Thống nhất chỗ để vật tư và chỗ đổ phế thải.
- Không đổi ý liên tục; mỗi lần đổi là thêm thời gian và thêm tiền.
Nghiệm thu
- Thử thật: mở hết vòi nước, bật hết công tắc, đóng mở hết cửa.
- Xem sau khi dọn sạch — bụi che rất nhiều lỗi.
- Đi một vòng vào ban ngày, ánh sáng tự nhiên lộ ra thứ đèn không thấy.
- Ghi danh sách lỗi cần sửa một lần, thay vì báo lắt nhắt nhiều lần.
- Xin lại ảnh và thông tin vật tư đã dùng, để sau này mua đúng loại.
Khi có chuyện không xuôi
Dù chuẩn bị kỹ vẫn có lúc trục trặc. Thứ tự xử từ nhẹ tới nặng:
- Nói riêng với người đứng đầu, nói cụ thể vào việc chứ không nói vào người.
- Đưa ra bằng chứng — ảnh, thỏa thuận đã viết, báo giá. Đây là lúc mấy thứ đó có giá trị.
- Đề nghị cách sửa cụ thể thay vì chỉ nêu bức xúc.
- Tạm dừng thanh toán đợt tiếp cho tới khi xử xong, nếu đã thỏa thuận theo giai đoạn.
- Dừng hẳn là phương án cuối, và nên chốt sòng phẳng phần đã làm trước khi tìm người khác.
Một lời khuyên thực tế: đổi thợ giữa chừng luôn tốn hơn dự tính, vì người sau ngại nhận phần người trước làm dở và thường tính lại từ đầu. Nên cân nhắc kỹ trước khi tới bước năm.