Chuẩn bị giỗ trong nhà: chia việc trước, đừng dồn vào một người
Hai bài trước nói chăm bàn thờ hằng ngày và lập bàn thờ khi ra ở riêng. Bài này nói dịp lớn nhất trong năm của bàn thờ gia tiên: ngày giỗ.
Nói rõ trước: phần nếp — cúng gì, thứ tự thế nào, ai đứng đâu — thì hỏi người lớn trong nhà. Mỗi nhà một cách và trang này không nói thay. Phần dưới đây là phần tổ chức, và đó mới là phần hay làm người ta mệt.
Vì sao giỗ hay mệt
- Việc dồn vào một hai người, thường là người phụ nữ lớn tuổi nhất trong nhà.
- Không ai biết rõ mình phải làm gì nên ai cũng chờ được sai.
- Không biết trước bao nhiêu khách, nên nấu thừa hoặc thiếu.
- Dồn hết vào buổi sáng hôm đó, trong khi nhiều việc làm trước được.
Bốn thứ này đều chữa được bằng một cuộc nói chuyện trước đó một tuần.
Lên danh sách sớm
- Chốt ngày và báo cho họ hàng ít nhất một tuần, người ở xa thì sớm hơn.
- Hỏi ai tới được — không cần chính xác tuyệt đối, chỉ cần con số ước chừng.
- Liệt kê mọi việc ra giấy: đi chợ, nấu, dọn nhà, bày biện, rửa dọn, tiễn khách.
- Ghi tên người phụ trách từng việc, và cho mọi người thấy danh sách đó.
- Chốt ngân sách và ai góp bao nhiêu, nói trước để khỏi ngại sau.
Chỉ riêng bước bốn đổi hẳn không khí ngày hôm đó: có tên trên giấy thì người ta tự làm, không cần ai nhắc.
Việc làm được trước
- Dọn nhà và lau bàn thờ — làm trước một hai hôm.
- Mua đồ khô, đồ không hỏng từ sớm.
- Sơ chế trước phần nào để được.
- Mượn bàn ghế, bát đĩa nếu cần; hỏi sớm hơn là chạy đôn đáo hôm đó.
- Chuẩn bị chỗ để xe nếu đông khách, nhất là nhà trong hẻm.
Ước lượng đồ ăn
- Đếm theo mâm chứ đừng đếm theo người; hỏi người quen làm cỗ trong nhà là ra nhanh nhất.
- Nấu ít món mà đủ lượng hơn là nhiều món mỗi thứ một ít — dọn dẹp cũng nhẹ hơn hẳn.
- Tính sẵn phần đồ mang về, nhiều nhà có nếp gửi khách mang về.
- Chuẩn bị hộp đựng cho phần đó, tránh cảnh cuối buổi đi tìm túi.
- Đặt một phần từ ngoài cũng hoàn toàn bình thường; không nhà nào phải tự nấu hết mới là chu đáo.
Chỗ ngồi và khách
- Chia hai đợt nếu nhà chật — thoải mái hơn là nhồi tất cả vào một lượt.
- Chỗ cho người lớn tuổi: ghế tựa, gần quạt, không phải ngồi bệt.
- Có chỗ cho trẻ con chơi, xa bếp và xa chỗ thắp hương.
- Một người chuyên đón khách, để người đang nấu không phải chạy ra chạy vào.
- Nói trước giờ ăn khi mời, để khách khỏi tới quá sớm hoặc quá muộn.
Người ở xa và người không về được
Nhà nào cũng có người đi làm xa, và chuyện này ngày càng nhiều:
- Báo sớm hơn hẳn cho người phải đi máy bay hoặc đi xa — vé và ngày nghỉ đều cần thời gian sắp xếp.
- Đừng trách người không về được. Có người phải làm, có người không xin nghỉ được, và họ thường đã áy náy sẵn.
- Gọi điện hoặc gọi hình cho họ trong lúc cả nhà đang đông đủ — mất năm phút mà có ý nghĩa với người ở xa.
- Nhận phần góp từ xa một cách bình thường, đừng để họ ngại vì chỉ góp được tiền.
- Chụp vài tấm ảnh gửi cho họ sau buổi giỗ.
Một điều đáng nhớ khi bàn chuyện này trong nhà: ai về được thì quý, ai không về được cũng không phải là người kém hiếu. Câu đó nói ra một lần thì nhiều người nhẹ hẳn.
An toàn trong ngày đông người
- Hương nến không để cháy khi không có ai trông, kể cả lúc cả nhà đang mải tiếp khách.
- Bếp và nồi nước sôi phải có ranh giới với chỗ trẻ chạy nhảy.
- Bình gas dự phòng để xa bếp.
- Lối đi trống — ngày giỗ đồ đạc bày ra nhiều, và người già dễ vấp.
- Đồ ăn để ngoài lâu trong trời nóng thì cân nhắc, nhất là món có nước.
Sau khi khách về
- Chia việc dọn như đã chia việc nấu; đây là phần hay bị bỏ lửng nhất.
- Người lo chính nên được nghỉ, phần rửa dọn để người khác.
- Ghi lại vài dòng cho năm sau: bao nhiêu khách, nấu bao nhiêu, thừa thiếu gì.
- Cảm ơn nhau — nghe nhỏ nhưng nhà nào làm cũng thấy khác.
Một điều đáng nói
Ngày giỗ là dịp con cháu gặp nhau, và phần giá trị nhất của nó là mọi người ngồi được với nhau một buổi. Nếu cỗ bàn lớn tới mức người trong nhà không có lúc nào ngồi xuống, thì cái chính đã bị cái phụ lấn mất.
Làm gọn hơn mà cả nhà đều vui thì tốt hơn làm lớn mà một người kiệt sức trong bếp suốt cả ngày.