Vật liệu cổng rào, bảo trì, và chuyện ranh đất với hàng xóm
Bài trước nói hướng mở cổng và chuyện kín hay thoáng. Bài này nói phần vật chất: làm bằng gì, giữ ra sao, và ranh tới đâu.
Cổng rào chịu nhiều hơn mọi phần khác của nhà
Nắng cả ngày, mưa tạt trực tiếp, không có mái che, cộng thêm việc đóng mở mỗi ngày nhiều lần. Nên vật liệu chọn cho cổng phải tính theo chuẩn khác với đồ trong nhà.
Các loại vật liệu và điểm yếu của từng loại
- Sắt — chắc, làm được nhiều kiểu, sửa dễ và thợ đâu cũng có. Điểm yếu là gỉ; sống hay chết là ở lớp sơn và ở việc dặm sơn định kỳ.
- Inox — ít gỉ hơn, nhưng có loại vẫn ố theo thời gian và giá cao hơn. Mối hàn là chỗ hay xuống trước.
- Nhôm — nhẹ, không gỉ, hợp với cổng lớn vì đỡ nặng bản lề; chịu va đập kém hơn sắt.
- Bê tông và gạch — bền, kín, cản gió và cản tầm nhìn. Nứt theo thời gian và sửa thì tốn.
- Cây xanh làm rào — mềm mắt, mát, nhưng cần cắt tỉa đều, nếu không thì rậm và thành chỗ khuất.
Không có loại nào tốt nhất; chọn theo mình chăm được tới đâu quan trọng hơn chọn theo bền nhất trên lý thuyết.
Phần hay hỏng trước: bản lề và chân cổng
Cánh cổng ít khi hỏng; cái hỏng là chỗ nó bám vào.
- Bản lề — chịu toàn bộ trọng lượng, nên chọn loại đủ tải và tra dầu định kỳ.
- Chân trụ — chỗ tiếp đất là chỗ gỉ trước vì ẩm quanh năm; nên có bệ nâng và thoát nước quanh chân.
- Bánh xe cổng lùa và rãnh trượt — rãnh đầy đất cát là cổng kẹt.
- Chốt và khóa — bộ phận dùng nhiều nhất trong ngày.
Bảo trì theo mùa
Trước mùa mưa:
- Dặm sơn chỗ trầy và chỗ chớm gỉ.
- Kiểm thoát nước quanh chân trụ.
- Siết lại ốc bản lề.
Sau mùa mưa:
- Rửa sạch bùn đất ở rãnh và chân cổng.
- Tra dầu bản lề, bánh xe, ổ khóa.
- Xem có chỗ nào lún hoặc nghiêng không.
Nửa giờ mỗi mùa giữ được cái cổng thêm nhiều năm — rẻ hơn hẳn so với thay cổng.
Cổng tự động
- Tiện thật, nhất là khi trời mưa.
- Phải mở được bằng tay khi mất điện, và cả nhà phải biết cách — không chỉ một người.
- Cần bảo trì và có ngày hỏng; nên chọn loại có thợ sửa được trong vùng.
- Cẩn thận với trẻ nhỏ và vật nuôi khi cổng đang chạy.
Ranh đất: nói trước thì đỡ chuyện
Đây là nguồn tranh chấp phổ biến nhất giữa các nhà đất rộng, và nó thường nổ ra đúng lúc xây rào.
- Kiểm giấy tờ và mốc ranh trước khi làm, đừng dựa vào rào cũ hay hàng cây.
- Nói với hàng xóm trước khi khởi công, kể cả khi mình chắc chắn đúng ranh.
- Rào chung thì bàn chung — chi phí, kiểu dáng, và ai bảo trì.
- Có gì thống nhất thì ghi lại, dù chỉ là tin nhắn.
- Việc ranh giới có tranh chấp thì cần người có chuyên môn; đây là chuyện pháp lý chứ không phải chuyện thương lượng miệng.
Điểm hai rẻ nhất và hiệu quả nhất: người ta khó chịu vì không được hỏi, nhiều hơn là vì cái rào.
Cây trồng sát rào
- Rễ cây lớn làm nứt rào và nứt nền — trồng cách ra.
- Cành lá vươn sang nhà bên là chuyện hay gây phiền; nên tỉa chủ động.
- Lá rụng sang sân nhà người ta cũng vậy.
- Cây leo phủ rào thì đẹp nhưng giữ ẩm và đẩy nhanh gỉ sét ở rào sắt.
Cổng và rào ở nhà có trẻ nhỏ hoặc vật nuôi
Với nhà đất rộng thì cổng còn có một việc nữa: giữ cho trẻ và chó mèo không ra đường.
- Khe hở dưới cánh cổng — chỗ chó mèo chui lọt, và cũng là chỗ hay bị bỏ qua khi thiết kế.
- Khoảng cách giữa các nan đủ hẹp để trẻ nhỏ không lách qua và không kẹt đầu.
- Chốt đặt cao ngoài tầm với của trẻ.
- Không có bậc hay thanh ngang tạo thành thang cho trẻ leo.
- Cổng phải tự đóng lại hoặc có thói quen đóng ngay, vì cổng để hé là mọi biện pháp trên thành vô ích.
Điểm cuối là điều duy nhất trong danh sách này không mua được bằng tiền — nó là nếp của cả nhà.
Hộp thư, chuông và số nhà
Ba thứ nhỏ gắn ở cổng mà nhà ven đô hay làm sơ sài, rồi phiền dài lâu:
- Số nhà đủ lớn và có đèn — người giao hàng tìm được nhà là đỡ một cuộc gọi mỗi lần, và lúc cần gấp thì đây là chuyện quan trọng thật.
- Chuông nghe được từ trong nhà — nhà rộng thì chuông đặt sai chỗ là không ai nghe; nên thử từ phòng xa nhất.
- Hộp thư có mái che, đủ sâu để giấy tờ không ướt và không rơi ra ngoài.
Cả ba làm cùng lúc lúc dựng cổng thì rẻ, làm sau thì phải khoan đục lại.