Cây trong sân và chuyện an toàn: rễ, cành, sâu bọ và trẻ nhỏ

Hai bài trước nói chọn cây theo công dụng và chăm vườn theo mùa. Bài này nói mặt còn lại: mấy thứ cây gây ra mà lúc trồng không ai nghĩ tới.

Không phải để làm ai ngại trồng cây — sân có cây thì mát hơn và dễ chịu hơn, đó là lý do người ta mua nhà đất rộng. Chỉ là mấy vấn đề này xuất hiện sau vài năm, và lúc đó chữa thì tốn hơn nhiều so với tránh từ đầu.

Rễ — vấn đề đắt nhất

• Rễ ăn vào móng, sân bê tông, tường rào — nứt sân là dấu hiệu thường thấy nhất, và tới lúc đó thì đã muộn.
• Rễ tìm tới đường ống, nhất là ống thoát và bể phốt; chỗ nào rò rỉ thì rễ tới chỗ đó.
• Rễ nổi làm vấp ngã ở lối đi.
• Cây càng lớn tán càng rộng thì rễ càng đi xa — không chỉ nằm gọn dưới gốc.

Cách phòng thật sự hiệu quả chỉ có một: hỏi người bán cây về rễ và tán lúc trưởng thành, rồi trồng cách xa nhà và cách xa đường ống. Hỏi một câu rẻ hơn đào lại cả sân.

Cành và thân

1. Cắt tỉa định kỳ, đừng đợi cành to mới cắt — cành nhỏ cắt dễ và an toàn hơn nhiều.
2. Trước mùa mưa bão thì kiểm cành khô và cành vươn qua mái.
3. Cành gần dây điện thì không tự cắt — gọi đơn vị điện lực. Đây là chuyện tính mạng, không phải chuyện tiết kiệm công.
4. Cây nghiêng dần hoặc gốc lung lay sau mưa lớn là dấu hiệu cần người có chuyên môn xem.
5. Cây lớn sát nhà thì tính cả tình huống xấu nhất khi bão về.

Cây và hàng xóm

• Cành vươn sang đất người ta, rễ ăn sang, lá rụng đầy sân nhà bên — ba nguồn mâu thuẫn phổ biến nhất.
• Nói trước và cắt sớm thì không thành chuyện.
• Phần cành vươn sang xử tới đâu nên hỏi cho rõ, đừng tự cắt rồi thành mâu thuẫn.
• Trồng cách ranh đất một khoảng ngay từ đầu — đây là lúc rẻ nhất để giải quyết chuyện đó.

Muỗi và sâu bọ

• Nước đọng là nguồn muỗi: khay hứng dưới chậu, chum vại, lốp xe cũ, hốc cây. Đổ định kỳ hoặc bỏ hẳn.
• Bụi rậm sát nhà giữ ẩm và là chỗ trú của côn trùng; chừa khoảng trống quanh chân tường.
• Lá rụng dồn đống lâu ngày hút chuột và rắn ở vùng ven đô — dọn đều tay hơn dọn dồn.
• Cây ăn quả thì thu quả rụng hằng ngày, quả thối trên đất hút ruồi và kiến.

Khi cây đã lớn mà giờ mới thấy vấn đề

Phần lớn người đọc bài này đang ở tình huống đó chứ không phải đang chuẩn bị trồng:

• Chưa chắc phải chặt. Nhiều trường hợp tỉa bớt tán, cắt rễ có chọn lọc hoặc làm rào chắn rễ là đủ — nhưng phải do người biết nghề làm.
• Cắt rễ bừa làm cây đổ, vì rễ vừa nuôi vừa giữ thăng bằng cho cây. Đây là chỗ tuyệt đối không nên tự làm với cây lớn.
• Nếu buộc phải hạ cây lớn thì thuê người có đồ nghề; cây đổ sai hướng vào nhà hoặc vào dây điện là tai nạn nặng.
• Hỏi xem có phải xin phép không nếu cây nằm gần ranh đất hoặc thuộc diện quản lý ở địa phương.
• Trồng thay bằng loại phù hợp hơn, đừng để trống — sân mất bóng mát là mất thứ khó lấy lại.

Nhà có trẻ nhỏ và vật nuôi

Đây là phần cần cẩn thận nhất, và cũng là phần trang này cố ý không liệt kê tên loài — nói sai một cái tên trong chuyện này là chuyện lớn:

• Một số cây cảnh có nhựa hoặc quả gây hại nếu nuốt hoặc dính vào mắt. Trước khi trồng, hỏi thẳng người bán tên loài và cây đó có độc không.
• Tra theo tên loài cụ thể ở nguồn đáng tin, không tra theo tên gọi dân gian vì mỗi vùng gọi một kiểu.
• Trẻ nhỏ cho mọi thứ vào miệng — đó là mặc định phải tính, không phải trường hợp hiếm.
• Nghi trẻ nuốt phải thì đưa đi khám ngay, mang theo một nhánh cây để bác sĩ nhận diện. Đừng tự chữa, đừng chờ xem.
• Gai nhọn ngang tầm mắt trẻ và cây có gai gần lối đi thì trồng chỗ khác.
• Vật nuôi cũng gặm cây; hỏi bác sĩ thú y nếu không chắc.

Ao, hồ, bể nước trong sân

• Nhà có trẻ dưới sáu tuổi thì đây là rủi ro nghiêm trọng — trẻ đuối nước ở mực nước rất nông và rất nhanh, không kịp kêu.
• Che, rào, hoặc để trống cho tới khi trẻ lớn.
• Nắp bể và nắp giếng phải chắc, kiểm định kỳ.
• Không để ghế, chậu, thùng cạnh thành bể — chúng thành bậc để trèo.

Hoá chất trong vườn

• Cất khoá riêng, ngoài tầm trẻ, không để chung với đồ ăn uống.
• Giữ nguyên chai gốc có nhãn, đừng sang chai nước ngọt — đây là nguyên nhân ngộ độc rất hay gặp.
• Đọc hướng dẫn và giữ đúng thời gian cách ly với cây ăn được.
• Không phun khi có gió, và cho trẻ với vật nuôi vào nhà trước.

Câu hỏi thường gặp