Tưới vườn: tưới đúng cách và tính chuyện tưới tự động

Ba bài trước nói chọn cây theo công dụng, chăm vườn theo mùa ở miền Nam, và chuyện an toàn với cây trong sân. Bài này nói việc làm nhiều nhất và cũng làm sai nhiều nhất: tưới.

Điều nhiều người bất ngờ: cây chết vì úng nhiều hơn vì khô, nhất là cây trong chậu. Tưới nhiều không phải là chăm kỹ.

Tưới lúc nào

• Sáng sớm là tốt nhất: nước kịp ngấm trước khi nắng lên, và lá kịp khô trước đêm.
• Chiều muộn cũng được, nhưng lá ướt qua đêm dễ sinh nấm ở một số loại.
• Tránh tưới giữa trưa nắng gắt — phần lớn nước bốc hơi trước khi xuống tới rễ.
• Không tưới theo lịch cứng: trời mưa hôm trước thì hôm sau không cần tưới, dù lịch ghi là tưới.

Bao nhiêu là đủ

1. Thọc ngón tay xuống đất vài phân — khô thì tưới, còn ẩm thì thôi. Đây là cách đo chính xác nhất và không tốn gì.
2. Tưới đẫm và thưa hơn tưới ít mà ngày nào cũng tưới: tưới sâu thì rễ ăn xuống, tưới hời hợt thì rễ nổi lên mặt.
3. Tưới vào gốc, không tưới lên lá với phần lớn cây.
4. Chậu thì tưới tới khi nước chảy ra lỗ đáy, rồi đổ hết nước trong đĩa hứng.
5. Cây mới trồng cần nhiều nước hơn trong vài tuần đầu, sau đó giảm dần.

Dấu hiệu thừa và thiếu

• Thiếu nước: lá rũ nhưng vẫn xanh, đất nứt và rút khỏi thành chậu, lá khô mép.
• Thừa nước: lá vàng từ dưới lên, đất luôn ẩm và có mùi, gốc mềm nhũn, nấm mọc trên mặt đất.
• Cả hai đều làm lá rũ — đây là chỗ nhiều người nhầm rồi tưới thêm cho cây đang úng.
• Phân vân thì kiểm đất trước, đừng tưới cho chắc.

Giữ ẩm mà không tốn nước

• Lớp phủ gốc: rơm, vỏ trấu, lá khô, dăm gỗ — giảm bốc hơi rõ rệt và giữ đất mát.
• Chừa khoảng hở quanh thân, đừng phủ áp sát gốc.
• Cây che bóng cho cây nhỏ bên dưới cũng là cách giữ ẩm.
• Chậu đất nung thoát ẩm nhanh hơn chậu nhựa — cùng một cây, hai loại chậu cần lịch tưới khác nhau.
• Hứng nước mưa nếu có chỗ: bồn có nắp, tránh muỗi.

Nước tưới lấy từ đâu

• Nước máy dùng được cho phần lớn cây; không cần nghĩ phức tạp.
• Nước giếng thì nên biết chất lượng — nhiễm phèn hoặc nhiễm mặn ảnh hưởng thật tới cây; hỏi cơ quan y tế địa phương nếu nhà cũng dùng nước đó sinh hoạt.
• Nước vo gạo, nước rửa rau tưới được, nhưng đừng dùng nước có xà phòng hay dầu mỡ.
• Nước hồ cá thay ra nhiều nhà dùng tưới — dùng luôn trong ngày, đừng để dành.
• Đừng đổ nước có hoá chất tẩy rửa xuống gốc cây, kể cả pha loãng.

Mùa khô

1. Tăng lớp phủ gốc trước khi vào mùa khô, không phải giữa mùa.
2. Ưu tiên cây mới trồng và cây trong chậu — cây lâu năm rễ sâu chịu được hơn nhiều.
3. Tưới sâu và thưa, đừng tưới nhẹ mỗi ngày.
4. Chấp nhận một số cây rụng lá: nhiều loại tự bảo vệ như vậy và sẽ ra lại.
5. Giảm bón phân khi cây đang thiếu nước.

Khi nào nên lắp hệ thống tưới

• Vườn rộng, nhiều cây, tưới tay mất trên nửa tiếng mỗi ngày — lúc đó hệ thống tưới đáng tiền.
• Nhà hay đi vắng: đây là lý do thuyết phục nhất.
• Người tưới là người lớn tuổi: kéo ống nặng và trơn là việc nên bỏ.
• Vườn nhỏ vài chậu thì không cần — tưới tay còn giúp mình để ý cây mỗi ngày.

Nếu lắp

• Tưới nhỏ giọt tiết kiệm nước hơn phun mưa, và hợp với luống cây, chậu, cây ăn trái.
• Chia khu theo nhu cầu nước: cây ưa ẩm một khu, cây chịu hạn một khu — chung một van là có khu thừa khu thiếu.
• Hẹn giờ thì vẫn phải kiểm: đầu nhỏ giọt tắc là cây chết mà máy vẫn chạy đúng giờ.
• Có van tổng khoá tay để tắt nhanh khi trời mưa dài ngày.
• Kiểm rò rỉ mỗi tháng — một mối hở chảy âm thầm thì hoá đơn nước là nơi mình phát hiện.
• Phần điện của bộ hẹn giờ để thợ làm, và đặt hộp điện nơi khô ráo.

Khi đi vắng

• Tưới đẫm trước khi đi và dời chậu vào chỗ râm.
• Gom chậu lại gần nhau: chúng giữ ẩm cho nhau tốt hơn khi đứng riêng lẻ.
• Nhờ người tưới thì viết rõ cây nào tưới bao nhiêu, đừng nói miệng.
• Đi lâu thì chấp nhận mất vài cây — và đó không phải lý do để lắp cả hệ thống nếu mình chỉ đi một lần trong năm.

Câu hỏi thường gặp